Przestępstwa zgwałcenia i wymuszenia czynności seksualnej w Polsce: analiza statystyk 2015-2024

Zawsze zastanawiałem się, jak dokładnie wygląda choćby statystyka przestępstw tak trudnych do oszacowania jak zgwałcenia czy wymuszenia czynności seksualnej. Gdy natrafiłem na dane za ostatnią dekadę, byłem zaskoczony stabilnością tych przestępstw od 2020 roku oraz różnicą między liczbą przestępstw a liczbą podejrzanych. Ten wpis postaram się przybliżyć Wam, na ile liczby te oddają rzeczywistość i jak interpretować statystyki, które rzadko kiedy są tak proste, jak się wydaje na pierwszy rzut oka.

Analiza trendów przestępstw zgwałcenia i wymuszenia czynności seksualnej w Polsce (2015-2024)

W niniejszej analizie skupiam się na statystykach dotyczących przestępstw zgwałcenia i wymuszenia czynności seksualnej w Polsce, kwalifikowanych zgodnie z art. 197 Kodeksu karnego. Dane pochodzą z oficjalnych statystyk Policji oraz informacji udostępnionych przez portal ciekaweliczby.pl. Analizuję trendy w liczbie przestępstw stwierdzonych, liczbie podejrzanych oraz postępowań przygotowawczych na przestrzeni lat 2015–2024.

Najwyższa liczba przestępstw zgwałcenia w 2016 roku

Analizując dane z ostatniej dekady, wyraźnie widać, że rok 2016 był okresem najwyższej liczby przestępstw zgwałcenia i wymuszenia czynności seksualnej . Wówczas odnotowano 1 383 przestępstwa z art. 197 KK. Był to szczytowy moment, po którym liczba przestępstw zaczęła stopniowo spadać. W kolejnych latach obserwowałem tendencję malejącą, aż do momentu stabilizacji po roku 2020.

Wyraźny spadek i stabilizacja po 2020 roku

W 2024 roku liczba przestępstw zgwałcenia i wymuszenia czynności seksualnej wyniosła 1 047 . To wyraźny spadek w porównaniu z rekordowym 2016 rokiem. Statystyki z ostatnich lat wskazują na stabilizację liczby przestępstw stwierdzonych – od 2020 roku utrzymuje się ona na zbliżonym poziomie. W 2024 roku stwierdzono 1 112 przestępstw , co oznacza, że było ich o 2 mniej niż w roku poprzednim.

Ta stabilizacja sugeruje, że problem przestępstw zgwałcenia i wymuszenia czynności seksualnej pozostaje poważny, ale nie obserwuję już gwałtownych wzrostów, jakie miały miejsce w połowie analizowanej dekady.

Wzrost liczby postępowań przygotowawczych w 2024 roku

W 2024 roku wszczęto 2 452 postępowania przygotowawcze dotyczące przestępstw zgwałcenia i wymuszenia czynności seksualnej. To istotny wzrost w porównaniu z liczbą przestępstw stwierdzonych. Wzrost liczby postępowań może świadczyć o większej aktywności organów ścigania, zmianach w sposobie rejestracji spraw lub większej gotowości ofiar do zgłaszania przestępstw.

Warto podkreślić, że postępowanie przygotowawcze to każde postępowanie zainicjowane przez Policję lub przekazane przez prokuraturę, niezależnie od jego późniejszego rozstrzygnięcia. Nie każde postępowanie kończy się stwierdzeniem przestępstwa.

Różnica między liczbą przestępstw a liczbą podejrzanych

Analizując statystyki, zauważam wyraźną różnicę między liczbą przestępstw stwierdzonych a liczbą podejrzanych . W 2024 roku podejrzanych o przestępstwa zgwałcenia i wymuszenia czynności seksualnej było 612 dorosłych osób (566 Polaków i 46 cudzoziemców). Natomiast liczba przestępstw stwierdzonych wyniosła 1 112. Ta różnica wynika ze specyfiki procesu karnego oraz zasad liczenia przyjętych przez Policję.

"Liczba przestępstw zgwałcenia nie przekłada się bezpośrednio na liczbę podejrzanych ze względu na specyfikę procesu karnego." – Policjant Kamil Wrona

W praktyce jedna osoba może być podejrzana o kilka czynów, a w innych przypadkach jedno przestępstwo może być popełnione przez kilku sprawców. Dodatkowo, Policja liczy podejrzanego tylko raz dla postępowania obejmującego czyn najwyżej zagrożony karą, niezależnie od liczby przestępstw.

Specyfika gromadzenia i prezentacji danych

Podstawą prawną gromadzenia statystyk jest Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 sierpnia 2013 r. Ministerstwo Sprawiedliwości oraz Policja zbierają dane głównie na podstawie postępowań przygotowawczych. Warto zaznaczyć, że statystyki nie obejmują pełnych danych dotyczących nieletnich, ponieważ Policja otrzymuje informacje o czynach nieletnich tylko po zakończeniu postępowania przez Sąd, a nie istnieje obowiązek przekazywania tych informacji zwrotnych.

Wszystkie dane liczbowe oraz definicje pojęć, takich jak przestępstwa stwierdzone , liczba przestępstw czy postępowania przygotowawcze , zostały zachowane zgodnie z oryginalnym źródłem i są dostępne w zakładce Statystyka na stronie internetowej Policji.

Podejrzani o przestępstwa seksualne w 2024 roku: obywatelstwo i segregacja danych

Analizując statystyki dotyczące przestępstw zgwałcenia i wymuszenia czynności seksualnej w Polsce, kwalifikowanych zgodnie z art. 197 KK , zwracam szczególną uwagę na strukturę podejrzanych w 2024 roku. Zgodnie z danymi udostępnionymi przez Policję portalowi ciekaweliczby.pl, w 2024 roku liczba podejrzanych dorosłych wyniosła łącznie 612 osób. Wśród nich zdecydowaną większość stanowili dorosłych Polaków – 566 osób, natomiast dorosłych cudzoziemców było 46. Taki podział pokazuje, że przeważająca liczba podejrzanych to obywatele Polski.

Struktura obywatelstwa podejrzanych dorosłych

W 2024 roku udział cudzoziemców wśród podejrzanych o przestępstwa z art. 197 KK był relatywnie niewielki. Na 612 podejrzanych dorosłych, tylko 46 stanowili cudzoziemcy. Oznacza to, że ponad 92% podejrzanych to Polacy. Taki rozkład jest zgodny z wcześniejszymi latami, gdzie również dominowali obywatele Polski. Warto podkreślić, że statystyki te dotyczą wyłącznie osób dorosłych, co wynika z przyjętych zasad gromadzenia danych.

Brak danych o młodocianych podejrzanych

Jednym z istotnych ograniczeń prezentowanych statystyk jest brak danych o młodocianych podejrzanych . W dostępnych zestawieniach za rok 2024 nie uwzględniono osób nieletnich, które mogłyby być zamieszane w przestępstwa zgwałcenia lub wymuszenia czynności seksualnej. Wynika to z obowiązujących procedur – Policja gromadzi informacje o czynach nieletnich wyłącznie po uzyskaniu wiadomości o zakończeniu przez Sąd postępowania w sprawie nieletnich. Jednak żaden przepis nie nakłada na Sądy obowiązku przekazywania takich informacji zwrotnych Policji. W efekcie, jak podkreślam, dane Policji obejmują tylko część całości zagadnienia, a przestępstwa stwierdzone obejmują jedynie fragment czynów karalnych.

Dlaczego liczba podejrzanych nie pokrywa się z liczbą przestępstw stwierdzonych?

W 2024 roku stwierdzono 1 047 przestępstw z art. 197 KK , natomiast liczba podejrzanych dorosłych wyniosła 612. Ta różnica wynika z kilku czynników:

• Jedna osoba może być podejrzana o więcej niż jedno przestępstwo, ale w statystykach liczona jest tylko raz – dla czynu najwyżej zagrożonego karą (czyn główny).

• Nie każde stwierdzone przestępstwo kończy się ustaleniem podejrzanego – część spraw pozostaje niewyjaśniona.

• Statystyki nie obejmują młodocianych, co dodatkowo zaniża liczbę podejrzanych względem liczby przestępstw.

Jak podkreśla Maria Kowalska, analityk:

"Procedury liczenia podejrzanych uwzględniają tylko dorosłych i jeden główny czyn, co wpływa na statystyki."

Definicja "podejrzanego" i jej wpływ na statystyki

W systemie karnym osobę podejrzaną definiuje się jako osobę, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów lub przystąpiono do przesłuchania w charakterze podejrzanego i zarejestrowano w KSIP. W statystykach Policji podejrzany liczony jest tylko raz dla postępowania obejmującego czyn najwyżej zagrożony karą, niezależnie od liczby przestępstw, które mu się zarzuca. Taka metoda liczenia ma na celu uniknięcie wielokrotnego zliczania tej samej osoby, ale jednocześnie powoduje, że liczba podejrzanych nie odzwierciedla bezpośrednio liczby przestępstw stwierdzonych.

Podsumowanie danych za 2024 rok

• 612 podejrzanych dorosłych – w tym 566 dorosłych Polaków i 46 dorosłych cudzoziemców

• Brak danych o młodocianych podejrzanych

• Liczba podejrzanych nie równa się liczbie przestępstw stwierdzonych

• Definicja podejrzanego oraz sposób liczenia wpływają na ostateczny obraz statystyk

Dane te pochodzą z informacji publicznej udostępnionej przez Policję i są zgodne z zasadami prezentacji danych statystycznych dotyczącymi przestępczości w Polsce.

Prawo i procedury gromadzenia danych o przestępstwach seksualnych w Polsce

Analizując statystyki Policji dotyczące przestępstw zgwałcenia i wymuszenia czynności seksualnej w Polsce, muszę zacząć od podstaw prawnych, które regulują sposób zbierania i interpretacji tych danych. Kluczowym aktem jest Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 sierpnia 2013 r. w sprawie programu badań statystycznych statystyki publicznej na rok 2014 (Dz. U. 2013 r. poz. 1159). Na jego podstawie Ministerstwo Sprawiedliwości zostało zobowiązane do systematycznego gromadzenia oraz przekazywania danych dotyczących przestępstw, w tym czynów karalnych popełnianych przez osoby nieletnie. Jednak już na tym etapie pojawiają się istotne ograniczenia proceduralne, które wpływają na kompletność statystyk.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, Policja gromadzi dane o czynach nieletnich wyłącznie po zakończeniu postępowania przez sąd . Oznacza to, że dopiero po uzyskaniu informacji o prawomocnym zakończeniu sprawy nieletniego, dane te mogą zostać wprowadzone do policyjnych rejestrów. Co ważne, żaden przepis nie nakłada na sądy obowiązku przekazywania informacji zwrotnych do Policji. W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której statystyki Policji obejmują tylko część czynów karalnych popełnianych przez nieletnich. Brak tych danych jest widoczny również w statystykach dotyczących przestępstw z art. 197 Kodeksu karnego (zgwałcenie i wymuszenie czynności seksualnej), gdzie nie znajdziemy informacji o osobach młodocianych zamieszanych w te przestępstwa.

Od 2013 roku statystyki Policji bazują wyłącznie na postępowaniach przygotowawczych prowadzonych przez jednostki Policji. Oznacza to, że dane statystyczne dotyczą tylko tych spraw, w których wszczęto postępowanie przygotowawcze w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa lub sprawy zostały przekazane Policji przez prokuraturę. Warto podkreślić, że do statystyk wliczane są także postępowania zakończone umorzeniem oraz wpisane do rejestru przestępstw, z wyłączeniem postępowań rozdzielonych pod względem czynu i współsprawcy.

W statystykach stosowane są precyzyjne definicje, które mają kluczowe znaczenie dla interpretacji danych. Postępowanie wszczęte to każde postępowanie przygotowawcze zainicjowane przez Policję lub przekazane przez prokuraturę, niezależnie od późniejszego rozstrzygnięcia. Przestępstwo stwierdzone oznacza z kolei zbrodnię lub występek ścigany z oskarżenia publicznego, w tym przestępstwa skarbowe, przy których zakończone postępowanie przygotowawcze potwierdziło zaistnienie czynu zabronionego. Osobą podejrzaną jest natomiast ta, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów lub przystąpiono do przesłuchania w charakterze podejrzanego i zarejestrowano ją w Krajowym Systemie Informacji Policyjnej (KSIP). Warto zaznaczyć, że w statystykach Policji podejrzany liczony jest tylko raz dla postępowania obejmującego czyn najwyżej zagrożony karą, niezależnie od liczby przestępstw przypisanych tej osobie.

Takie podejście do gromadzenia danych sprawia, że liczba przestępstw stwierdzonych nie jest równa liczbie podejrzanych . Różnice wynikają ze specyfiki procesu karnego oraz zasad zliczania przyjętych przez Policję. Przykładowo, w 2024 roku stwierdzono 1 047 przestępstw z art. 197 KK, natomiast liczba podejrzanych dorosłych wyniosła 612 osób (w tym 566 Polaków i 46 cudzoziemców).

Wszystkie dane liczbowe oraz szczegółowe statystyki, w tym podział podejrzanych według obywatelstwa, zostały udostępnione przez Policję portalowi ciekaweliczby.pl w ramach dostępu do informacji publicznej. Zasady prezentacji danych statystycznych oraz definicje używane w analizie przestępczości są dostępne w pliku „Uwagi i definicje” na stronie internetowej Policji w zakładce Statystyka.

Podsumowując, regulacje prawne dokładnie określają sposób i zakres zbierania danych o przestępstwach seksualnych , jednak ograniczenia proceduralne, zwłaszcza w zakresie czynów nieletnich, wpływają na niepełność prezentowanych statystyk. Jak zauważa dr Andrzej Nowak, prawnik:

„Dokładność statystyk kryminalnych zależy od procedur prawnych i współpracy instytucji państwowych.”

W praktyce oznacza to, że statystyki Policji obejmują tylko część całej skali przestępstw seksualnych w Polsce, a ich interpretacja wymaga znajomości zarówno definicji prawnych, jak i procedur gromadzenia danych.

Źródło: ciekaweliczby.pl/gwalty/
Foto: AI